Sau công hàm, Việt Nam cho ti.êm kí.ch S.u từ sân bay Nước Mặn xuất phát ra biển Đông?

Các biệt thự ở Trung Nam Hải sẽ vắng bóng từ cuối tuần này khi giới lãnh đạo Trung Quốc bắt đầu kỳ nghỉ hè ba tuần từ cuối tháng 7 đến giữa tháng 8 tại khu nghỉ mát Bắc Đới Hà.

“Cuộc họp thượng đỉnh quyền lực” tại khu nghỉ mát tỉnh Hà Bắc này quy tụ các nhà cách mạng lão thành cùng các lãnh đạo đương nhiệm của Trung Quốc để quyết định đối sách trong và ngoài nước của Bắc Kinh trong thời điểm sóng gió hiện nay.

Trước cuộc họp Bắc Đới Hà, những thay đổi quan trọng nhân sự và các cuộc đối đầu trên mặt trận kinh tế, chính trị và quân sự đã thể hiện nỗi lo của Bắc Kinh:

1/ Ông Uông Dương (Wang Yang) hiện là Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Hội nghị Hiệp thương Chính trị Trung Quốc – vốn đóng vai trò cơ quan cố vấn chính trị. Ông cũng là nhân vật thứ 4 trong Bộ Chính trị gồm 25 thành viên quyền lực, đã tham dự hội nghị kéo dài ba ngày vào giữa tháng 7/2019 này tại Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương.

Nhà lãnh đạo quyền uy Đặng Tiểu Bình là người phát hiện và cất nhắc ông Uông từ khi ông còn làm Bí thư Đoàn Thanh niên tỉnh An Huy. Ông Uông không có gia thế như Thủ tướng Lý Khắc Cường, vì thế sự cất nhắc của nhà cách mạng lão thành đã tạo cho ông một vị trí đặc biệt bên cạnh Tập: Chủ tịch đương nhiệm Trung Quốc không ưa những người từ Đoàn lên và ông Uông cũng không thuộc phe cánh của ông Tập.

Sự xuất hiện của ông Uông bên cạnh ông Trần Toàn Quốc (Chen Quanguo) – Chủ tịch khu tự trị Duy Ngô Nhĩ, cũng là thành viên Bộ Chính trị – được các nhà phân tích xem là “hỗ trợ quý giá” đối với việc giải quyết xung đột giữa người Hán và người Duy Ngô Nhĩ theo Hồi giáo tại Tân Cương.

Cùng thời gian với hội nghị về người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương là một hội nghị về tự do tôn giáo ở Washington. Chủ tịch Hạ viện Hoa Kỳ Nancy Pelosi đã kêu gọi thực hiện “cấm vận” đối với ông Trần Toàn Quốc vì “những vi phạm nhân quyền tại Tân Cương”.

Hoa Kỳ cáo buộc đã có hơn một triệu người Hoa theo đạo Hồi, phần lớn là người Duy Ngô Nhĩ, bị “giam giữ và tẩy não” trong các trại lao cải ở Tân Cương. Theo đạo luật Global Magnitsky Act, ông Trần có thể bị cấm nhập cảnh và tài sản của ông tại Hoa Kỳ sẽ bị đóng băng, nếu có.

Sự có mặt của nhân vật có lý lịch sạch như ông Uông sẽ lái sự chú ý của phương Tây vào các vấn đề nội bộ của Trung Quốc sang hướng khác. Theo cây bút phân tích chính trị Nhật Bản Katsuji Nakazawa, Trung Quốc cũng không muốn vấn đề của Tân Cương sẽ có thể dây dưa và lan sang cuộc đàm phán thương mại với Hoa Kỳ.

2/ Kế đến là sự phân công Phó Thủ tướng Hàn Chính (Han Zheng) – nhân vật thứ 7 trong Bộ Chính trị – áp sát biên giới Hong Kong để phối hợp với các nhà lãnh đạo đặc khu trong bối cảnh các cuộc biểu tình có dấu hiệu leo thang bạo lực và bất ổn. Ông Hàn ít nhất hai lần có mặt tại Thẩm Quyến trong ba tuần qua để theo dõi sát sao tình hình biểu tình Hong Kong.

Hôm qua, Đại tá Ngô Khiêm (Wu Qian) – người phát ngôn của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) – tuyên bố rằng điều 14 của đạo luật Garrison của Hong Kong cho phép huy động lực lượng đồn trú của PLA tại Hong Kong khi chính quyền đặc khu này yêu cầu.

Các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự cấp cao đang hiện diện ở Thẩm Quyến, sát biên giới Hong Kong. Nhưng khó có khả năng họ sẽ ra lệnh lực lượng đồn trú của PLA tham gia bảo vệ an ninh Hong Kong dù trưởng đặc khu Lâm Trịnh Nguyệt Nga (Carrie Lam) yêu cầu.

Ngay cả các nhân vật cứng rắn nhất của Bắc Kinh lúc này cũng e ngại sự có mặt của quân đội Trung Quốc trên đường phố Hong Kong sẽ đối đầu với “sự phản ứng dữ dội của người dân đặc khu và cộng đồng quốc tế”.

Các tin tức về sự ra đi của cựu Thủ tướng Lý Bằng ở tuổi 90 được kiểm duyệt cẩn thận. Vai trò của ông Lý, dưới sự giật dây của ông Đặng Tiểu Bình, trong vụ thảm sát Thiên An Môn năm 1989 vẫn còn đậm dấu ấn với cộng đồng quốc tế, nhất là người dân Hong Kong.

3/ Bên cạnh hai vấn đề vốn được xem là nội bộ của Trung Quốc, Bộ Chính trị nước này cũng đưa Bộ trưởng Thương mại Chung Sơn (Zhong Shang) tham gia đàm phán thương mại với Đại diện Thương mại Robert Lighthizer và Bộ trưởng Tài chính Steven Mnuchin tại Thượng Hải từ ngày 29-31/7.

Ông Chung được Bắc Kinh xem là “cứng rắn và có kinh nghiệm chính trị hơn” so với Phó Thủ tướng Lưu Hạc vốn dẫn dắt đàm phán thương mại giữa hai nước trong hơn một năm qua.

“Điều này cho thấy giới lãnh đạo Trung Quốc dường như muốn đưa vào nhóm đàm phán một người sành sỏi chính trị hơn so với ông Lưu Hạc. Tôi tin chắc rằng ông Chung Sơn được chỉ đạo phải cứng rắn hơn với Hoa Kỳ”, cựu chuyên gia phân tích Trung Quốc Dennis Wilder từng làm ở Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) nhận định.

Ông Chung Sơn, 63 tuổi, giữ chức Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc từ năm 2017 sau khi lãnh đạo hai công ty nhà nước và từng làm phó chủ tịch tỉnh Triết Giang vào giai đoạn ông Tập Cận Bình là bí thư tỉnh này.

“Ông Chung là quan chức cứng rắn nhất trong số những quan chức cứng rắn ở Trung Quốc”, cựu chiến lược gia trưởng Nhà Trắng Stephen K. Bannon nhận xét.

4/ Chuyến thăm Hoa Kỳ trong bốn ngày của bà Thái Anh Văn và hợp đồng mua 2,2 tỷ USD vũ khí hiện đại của Hoa Kỳ dường như tạo cho hòn đảo nhỏ này một cái khiên vững chắc trước sự đe dọa của Bắc Kinh.

Hôm qua, sách trắng quốc phòng của Trung Quốc gọi hành xử của Hoa Kỳ gây “tổn hại ổn định toàn cầu” thì cùng lúc tàu tuần dương USS Antietam thuộc Hạm đội 7 của Hoa Kỳ ở Thái Bình Dương đi vào eo biển Đài Loan. Hòn đảo này lại có thêm lớp khiên mới. Phát ngôn viên của Hạm đội 7 nói rằng hành động này “nhằm thể hiện cam kết của Hoa Kỳ đối với khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở”.

Bên cạnh bà Thái Anh Văn, một nữ lãnh đạo khác của Đài Loan cũng liên tục “dằn mặt” giới lãnh đạo Trung Quốc trong suốt nhiều tháng qua. Bà Trương Tiểu Nguyệt (Chang Hsiao Yueh) – người đứng đầu Cơ quan Đại lục Sự vụ của chính quyền Đài Loan – nhiều lần đanh thép rằng Trung Quốc sẽ phải “trả giá đắt” nếu có ý định tấn công hòn đảo. Bà Trương cũng khéo léo nhắc nhở Hoa Kỳ không sử dụng đảo Đài Loan làm “miếng mồi” để thương lượng trong các cuộc đàm phán với Bắc Kinh.

5/ Đối với ông Tập Cận Bình, biển Đông – hay vùng biển Trung Quốc gọi là Biển Nam Trung Hoa – là dễ tạo sóng nhất và ít bị trả đũa. Từ cuối tháng 6, trong lúc ông Tập thảo luận với các nhà lãnh đạo G20 tại Osaka, Bắc Kinh đã cho diễn tập quân sự và thực hiện các đợt khiêu khích trên biển trong hơn ba tuần qua.

Có vẻ Việt Nam đang phản ứng mạnh hơn trước khi trước các hành động leo thang của Trung Quốc.

Hôm nay 25/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Thị Thu Hằng thông báo tại Hà Nội rằng Việt Nam đã trao công hàm phản đối tàu Trung Quốc vi phạm vùng đặc quyền kinh tế tại Bãi Tư Chính. Đây là lần thứ ba Việt Nam lên tiếng tố cáo các vi phạm của Trung Quốc trong 10 ngày qua.

Đã có các tin tức rò rỉ về sự hiện diện của máy bay đánh chặn tiêm kích Su của lực lượng không quân Việt Nam. Rạng sáng nay, đã có ít nhất bốn chiếc Su xuất phát từ sân bay Nước Mặn ở Đà Nẵng hướng ra biển Đông.

Ghi chú: Bài phân tích này sử dụng tài liệu của Nikkei Asian Review, Reuters, Bloomberg và Asian Wall Street Journal cùng tài liệu riêng của tôi.

(Nguồn: FB Ricky Ho)